Kolia z 300 paciorków

Wisiorki

Ozdoby i części stroju należą do najbardziej charakterystycznych elementów wyposażenia grobów ze schyłku starożytności. Widoczne zróżnicowanie regionalne oraz wyraźna zmienność w czasie poszczególnych form spowodowały, iż ta kategoria zabytków przyciągała szczególną uwagę badaczy, zarówno w aspekcie kulturowym, jak i badań nad chronologią.

Ubiór kobiet zamieszkujących obszar ziem polskich w pierwszych wiekach naszej ery, cechował się wyjątkowym bogactwem i rozmaitością. Składał się on z kilku podstawowych części jak fibule, pas, bransolety, pierścienie, szpile oraz naszyjniki. Poszczególne elementy nie zawsze występowały razem, a ich dobór  uwarunkowany był przez wiele czynników, jak np. przynależność kulturowa, moda, status społeczny, chronologia, etc. Niezwykle wiele informacji posiadamy o ubiorze ludności kultury wielbarskiej, która w okresie wpływów rzymskich i wczesnym odcinku okresu wędrówek ludów (I-V w. n.e.) zajmowała Pomorze, a następnie wschodnie Mazowsze, Podlasie, Lubelszczyznę oraz zachodnie połacie Białorusi i Ukrainy. Wpływ na to ma przede wszystkim częsty w tej kulturze szkieletowy obrządek pogrzebowy, który wnosi więcej danych o zmarłym niż dominująca na innych obszarach kremacja oraz liczne wyposażenie grobowe. Wyjątkowo bogate zestawy ozdób i części stroju, niejednokrotnie zawierające wszystkie wyżej wymienione elementy, rejestrowane są na Pomorzu w obiektach pochodzących z drugiej połowy II wieku i początków III n.e. Inwentarze grobowe kultury wielbarskiej odkrywane na obszarze wschodniego Mazowsza i Podlasia zazwyczaj są skromniejsze, zarówno pod kątem ilości jak i jakości znajdowanych materiałów. Od tej reguły są jednak wyjątki…

W zbiorach naszego Muzeum znajdują się materiały z kilku stanowisk kultury wielbarskiej na Mazowszu i Podlasiu. Wśród nich na szczególną uwagę zasługuje inwentarz jednego z grobów szkieletowych pochodzących z początków IV wieku n.e., w którym odkryto szczątki młodego człowieka, zapewne kobiety. Jego ubranie, z którego zachował się niewielki fragment lnianej tkaniny, spięte było trzema zapinkami, szyję zaś zdobiły dwie kolie składające się łącznie z prawie 300 szklanych i bursztynowych paciorków oraz metalowych wisiorków. Znaleziona na wysokości miednicy sprzączka świadczy, iż pochowana osoba nosiła pas. W „ostatnią drogę” zmarła została wyposażona jeszcze w parę fibul, igłę, kościany grzebień itd., które pełniły rolę klasycznych darów grobowych. Spośród tego niezwykle bogatego inwentarza na wyjątkową uwagę zasługuje kilka niepozornych srebrnych wisiorków, które są pierwszymi znaleziskami tego typu znanymi z obszaru kultury wielbarskiej. Wykonane zostały one z płaskiej, stożkowato zwiniętej blaszki do której przylutowano małe uszko; większość z nich dodatkowo ozdobiono niewielkimi bruzdami. Jedynymi pewnymi do nich analogiami są egzemplarze znalezione na cmentarzysku kultury Sîntana de Mureş w Dănceni, rai. Ialoveni w Mołdawii oraz w Masłomęczu, pow. hrubieszowski.

Wisiorki te wraz z innymi przedmiotami znalezionymi w tym grobie, jak wykonana przy użyciu koła garncarskiego gliniana waza czy szklane naczynie, świadczą o dalekosiężnych kontaktach miejscowej społeczności z obszarami południowo-wschodniej Europy. (MW)

justino-annis@mailxu.com dapper_elvina@mailxu.com krolickbernice@mailxu.com